ÖZBEK ŞAİR YOLDASH EŞBEK’E TÜRKSOY EDEBİYAT ÖDÜLÜ / İSMAİL CENGİZ

54 3 dakika okuma süresi

Türk dünyasında dilde işde fikirde birlik şiarının geniş kitleleri bir tarafa bırakın henüz ilgili kurum ve şahıslar tarafından da uygulamada etkisiz kaldığı hepimizin malumudur. İşte bunlardan biri de Özbek şair ve mütefekkiri Yoldash Eşbek’tir. Onlarca Türkçe eseri Özbek Türkçesine çevirerek Özbekistan’da yayınlanmasını sağlayan, Türkiye ile özellikle İstanbul ile ilgili onlarca şiiri olan Yoldash Eşbek’i Türksoy’un da, Türkiye Yazarlar Birliği’nin de, Türkiye Edebiyatçlılar ve Şairler Birliği’nin de tanıdığını sanmıyorum. Geçen yıla kadar maalesef ben de tanımıyordum. Türkiye ve İstanbul sevdalısı bu güzel insanı, Özbek akademisyen Abdulmurad sayesinde 2025’de İstanbul’a davet ettiğimizde tanıdım.

Hem Ankara’da yayınlanan “Türkiye’ye Mektuplar” adlı kitabını hem de şairi Türk kamuoyununa tanıtmak için Avrasya Federasyonu ve Türkistanlılar Derneği olarak düzenlediğimiz “vefa ve tanıtım” etkinliğinde artık gözleri görmeyen 74 yaşındaki şairi kısa sürede daha yakından tanımıştım.

Sovyet rejiminde yaşarken komünizme karşı özgürlük aşkından bir gram dahi ödün vermeyen; şiir sanatını insanların gönlüne edebî zevk olarak, yüreğine tarifsiz aşk olarak, diline sınırsız sevgi olarak ve kulaklarına ahenkli bir ses olarak yansıtan söz ustası şair Yoldash Eshbek bugün ilerleyen şeker hastalığından dolayı gözleri görmemektedir.

55 yıldır edebiyat alanında eserler veren, yazılar, denemeler yazarak içinde bulunduğu toplumu zararlı akımlara özellikle özgürlüğü kısıtlayan baskıcı Komünist rejime karşı uyaran Yoldash Eshbek, şiir ve denemelerinde baskı ve tehditlere, hapis ve işkencelere rağmen demokrasi, özgürlük düşüncesinden asla taviz vermediği gibi, mağdur ve mazlumun sesi olmuştur.

Şairin Özbekistan’da katıldığı bir televizyon programında (23 Mart 2021) söylediği “20. asır beni kabul etmedi, namertler gibi kabul etmedi. Ama 21. yüzyıla teşekkürler!” sözü onun edebiyatta özgür düşünce için çektiği çileyi özetlemektedir.

Çeşitli dillerde onlarca eserin Özbek diline çevirisini yapan, hayatı boyunca diktatör rejimlere karşı sevgi ve hoşgörü için direnç gösteren Yoldash Eshbek’in 29 kitabı yayımlanmıştır. 50 kadar Türkçe eserin Özbek Türkçesine çevirisini yapıp yayınlanmasına vesile olan şair Yoldash’a sırf bu hizmetlerinden dolayı Avrasya Yazarlar Birliği’nin, Türkiye Yazarlar Birliği’nin, Edebiyat Sanat Kültür Araştırmaları Eskader’in, Türkiye Şairler Birliği’nin, Telif Hakları Derneği’nin ayrı ayrı ödüllendirmesi gerekirdi diye düşünüyorum. Ve hala ödüllendirmek için geç kalmış değiller.

Dünyanın kabul edilmiş en güçlü 500 şairin yer aldığı “Top 500 Poets-Poem Hunter” ansiklopedisinde şiirleri yayınlanan 1998’de “Şöhret Madalyası”nı alan ve 2023 yılında Özbekistan Cumhuriyeti Kültür İnsanı Ünvanı’na layık görülen bir şairden söz ediyorum.

Maalesef şairin hizmetleri vaktinde görülmedi. Yıllar sonra şairin kıymetini Özbekistan Yazarlar Birliği vesilesiyle Özbekistan Devlet Başkanı gördü. 2026 yılı Mayıs ayında Özbekistan Yazarlar Birliği’nin teklifi ile Özbekistan Devlet Başkanı tarafından 3 odalı bir apartman dairesi ile ödüllendirildi.

Ömrünü Türk birliği ve diriliğine bahşeden, şiir mısralarında hem bedenen hem ruhen gerçek anlamda özgürlüğü arayan, direnişçi ve hakikat ilminin üstadı bir şairi ömrü hayatında mutlu edecek olay, onun hizmetlerini takdir etmek olacaktır.

Onu tanıyanların ifadeleriyle; “Şiir sanatını insanların gönlüne edebî zevk, yüreğine tarifsiz aşk, diline sınırsız sevgi ve kulaklarına ahenkli bir ses olarak yansıtan söz ustası Yoldash Eşbek’in Türk Dünyasının Kültür Başkenti seçilen Andican’da TÜRKSOY tarafından, “TÜRKSOY Edebiyat Ödülü” ile mükafatlandırılması kanaatimce her bakımdan yerine ve uygun bir iş olacaktır.

TÜRKSOY Genel Sekreteri sayın Sultan Raev ve genel sekreter yardımcısı sayın Sayit Yusuf’un bu konuda atacakları adım, hem iki ülke arasındaki kültürel bağlara katkı sunacak hem de dilde, işde, fikirde birlik şiarı ile çalışacak şair ve edebiyatçılara teşvik ve ilham kaynağı olacaktır.

YOLDASH EŞBEK’İN KİTAPLARI

Şairlerin, yazarların, ediplerin piştiği, çıraklık, kalfalık ve ustalık devrelerini yaşadığı mekan olan Yazarlar Birliği, Yoldaş Eşbek’in olgunlaşmasına, deneyim kazanmasına vesile olmuştur. Yoldaş Eşbek’in toplam 29 kitabı yayınlanmıştır:

“Özleyerek Yaşarım”, 1981

“Yüksek Ağaçlar”, 1983

“Mavi Turnalar”, 1984

“İyiliğe Bakarım”, 1987

“Ağaçların Masalı”, 1988

“Hayal Çiçeği” 1989

“Ebedi Mesafe”, 1991

Gönül Dostları-I, Taşkent Maveraünnehir Yayınevi, 2004

Gönül Dostları-II, Taşkent Maveraünnehir Yayınevi, 2004

Vicdan Azabı, Taşkent Yeni Asır Evladı Yayınevi, 2005

Saadetin Anahtarı, Taşkent Maveraünnehir Yayınevi, 2001

Üvey Anne, Taşkent Yeni Asır Evladı Yayınevi, 2011, 2012, 2013