Gagauzeli, Gagauzya olarak bilinen Moldava’ya bağlı Gagauzyeri Özerk Bölgesi’nin özerk statüsü kapsamında sahip olduğu “seçim yetkilileri” elinden alınarak, özerklik hak ve hukukuna büyük darbe vuruldu.
Moldova Anayasa Mahkemesi, Gagauzeli Özerk Bölgesi’nin kendi “Merkez Seçim Komisyonu” aracılığı ile seçim düzenlemesine imkan tanıyan bazı yasal hükümlerinin her ne hikmetse 32 yıl sonra Anayasa’ya aykırı olduğuna karar verdi.
Karar kapsamında, 23 Aralık 1994 tarihli ve 344 sayılı “Gagavuzya’nın Özel Hukuki Statüsü Hakkında Kanun” içerisinde yer alan seçimlerin yapılması, komisyonların oluşturulması ile ilgili bazı maddeler iptal edilmiş oldu. Ve bu karara göre, Gagauzya’nın elindeki seçimlerle ilgili tüm yetkiler merkezi hükümete, Moldova’ya devredilmiş oldu.
Moldova’nın aldığı bu karar, her ne kadar Gagauzya’nın özerk statüsünü ortadan kaldırmıyorsa da, mevcut durumun, Gagauzya’nın özerklik hakkını ve Gagauz Türklerinin mili kültürel kimliğini tehdit ettiğini söyleyebiliriz.
Aslında bu kararın en önemli nedeni, bir yıldır seçim kararı almayan Moskova ve Telaviv bağlantılı mevcut Gagauzya yönetimi olduğunu düşünüyorum. Bugünkü Gagauzya yönetiminde, Rusya ve İsrail yanlısı Şor Partisi’nin bölgede etkisini artırması ve Rusya yanlısı politika izliyor olması, Moldova yönetimini böyle bir karar almaya mecbur bıraktığını düşünüyorum.
Meşruiyeti tartışmalı olan Gagauzeli Başkanı Evghenia Gutul, Gagauzya’nın Kırım gibi Rusya’nın egemenliğine girmesini desteklerken, Kişinev yönetimindeki Moldova Cumhuriyeti ise Moldova’nın Romanya ile birleşmesini değerlendirmektedir.
İsrail ve Rusya yanlısı Gutul’a meşruiyet kazandırmamak için Gagauzya ile ilişkilerini dondurduğunu düşündüğümüz “Ankara”nın bu sessiz tavrının, Gagauz Türklerinin hak ve hukuklarını riske attığı ifade edilse de, arka planda “Ankara”nın gerekli girişimlerde bulunduğuna inanıyorum.
T.C. Cumhurbaşkanları Turgut Özal ve Süleyman Demirel gayret ve emekleri ve Türkiye’nin desteği ile elde edilen “özerklik statüsü”nün daha başka ifade ile Gagauz halkının garantörü olan Türkiye’nin acil şekilde devreye girerek, tüm diplomasi yollarını çalıştırmak suretiyle bir duruş sergilemesi milli bir gerekliliktir.
“Ankara”; Atilla’nın emaneti Gagauz halkının sahipsiz olmadığı hem Moldova yönetimine hem de İsrail ve Rusya destekli olduğu iddia edilen mevcut Evghenia Gutul’un başkanlığındaki Gagauzya yönetimine her bakımdan hissettirmelidir.
Söz konusu kararın, siyasi, hukuki ve idari sonuçlarının ve Gagauzya’nın özerk statüsü üzerindeki etkilerinin önümüzdeki dönemde daha net şekilde ortaya çıkması bekleniyor.
Gagauzyeri Bilgi Notu
Ülkeye adını veren ve yüzyıllardır bu coğrafyada yaşayan Gagauzların, kökeni Oğuz Türkü ve Gagauz kelimesinin Gökoğuzdan türediği düşünülüyor.
Resmi olarak Moldova Cumhuriyeti’ne bağlu olan Gagauz Özerk Yeri’nin başkenti ise Komrat. Gagauz Özerk Yeri, Başkent Komrat, Çadır Lunga ve Valkaneş olmak üzere üç şehir ile yaklaşık 26 köyden oluşuyor.
Türk lehçelerinin sınıflandırılmasına baktığımızda Gagauz Türkçesi, Oğuz dil (Azerbaycan, Türkiye, Türkmenistan Türkçesi) grubunda yer alıyor. 1994’den beri bölgede latin alfabesi kullanılmaktadır.
1990 öncesi Sovyetler Birliği içinde yaşayan Gagauz Türkleri, 20 Ağustos 1990’da Moldova’dan ayrılarak bağımsızlığını ilan etti. Moldova Parlamentosu’nun Gagauzların özel statüsünü kabul etmesi ile beraber Gagauzlar 1994’te “Gagauz Yeri” adını taşıyan bir özerk bölgeye sahip oldu. Dönemin Türkiye Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, Moldova’ya düzenlediği resmi ziyaretinde Moldova Cumhurbaşkanı’yla beraber Gagauz Yeri’nin Çadır-Lunga kentinde görüşerek, Ankara’nın Gagauz halkının garantörü olduğunu diplomatik nezaket çerçevesinde vurgulamış oldu.2018’de de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Gagauz Özerk Yeri’nin başkenti Komrat’ı ziyaret ederek, Ankara’nın Gökoğuz Türklerinin hamisi ve kara gün dostu olduğu mesajını bir kez daha teyit etmiş oldu.
İstanbul, 14.7.2026
Not: Fotoğraflar AA’na aittir
Yazar
