Ağaçlara zarar verebilen ozon, bizi Güneş’in zararlı ışınlarından koruyan ozonla aynı yerde değildir.
“Ozon” denildiğinde çoğu kişinin aklına atmosferin üst bölümlerindeki ozon tabakası gelir. Stratosferde bulunan bu ozon, Güneş’ten gelen zararlı morötesi ışınımın önemli bir bölümünü soğurarak yaşam için koruyucu bir işlev görür.
Fakat yeryüzüne yakın atmosferde oluşan troposferik ozon farklı bir çevre sorunudur.
Bu ozon doğrudan bacadan veya egzozdan çıkan bir kirletici değildir. Azot oksitler ve uçucu organik bileşikler gibi öncül maddelerin güneş ışığı altında gerçekleşen kimyasal tepkimeleri sonucunda oluşabilir. Bu nedenle özellikle güneşli koşullarda atmosfer kimyası ozon düzeylerini etkileyebilir.
Bitkiler açısından sorun, ozonun yapraklara ulaşmasıyla başlar.
Ozon, yaprak yüzeyindeki stomalar aracılığıyla iç dokulara girebilir. Burada güçlü oksitleyici özelliği nedeniyle hücresel yapılarda stres oluşturabilir. Bitki bunu savunma mekanizmalarıyla karşılamaya çalışsa da maruziyetin düzeyi ve süresi arttığında fotosentez, büyüme ve yaprakların işlev süresi olumsuz etkilenebilir.
Ancak bütün ağaç türleri aynı derecede hassas değildir.
Tür, genetik yapı, yaprak yaşı, toprak suyu, sıcaklık ve stomaların ne kadar açık olduğu gibi etkenler bitkinin aldığı gerçek ozon dozunu değiştirir. Örneğin havadaki ozon yoğunluğu yüksek olsa bile şiddetli su stresi nedeniyle stomalarını büyük ölçüde kapatmış bir bitkinin yaprak içine aldığı miktar farklı olabilir.
Bu nedenle orman sağlığını değerlendirirken yalnızca atmosferdeki ozon yoğunluğuna bakmak her zaman yeterli değildir. Bitkinin fizyolojik durumu ve gerçek maruziyeti de önem taşır.
Üstelik yaprak üzerindeki lekelenme veya erken yaşlanma gibi belirtiler tek başına “ozon zararı” teşhisi koydurmaz; benzer görünümler başka çevresel streslerden de kaynaklanabilir.
Atmosfer ile orman arasındaki ilişki yalnızca yağmur ve sıcaklıktan ibaret değildir. Gözle göremediğimiz gazlar da yaprağın içindeki fotosentez sistemine kadar ulaşabilir.
Kaynak: orman mühendisi.(facebok paylaşımı)
#OrmanSağlığı #HavaKirliliği #Ozon #BitkiFizyolojisi #OrmanEkolojisi
Yazar
